Laden...
"We moeten echt eens praten." En vervolgens gebeurt het niet — of het gebeurt, en het loopt dood. Lastige onderwerpen die telkens worden uitgesteld zijn zelden een teken van onverschilligheid. Het zijn vaak juist signalen van een geleerde overlevingsstrategie die ooit zinvol was en nu de relatie in de weg staat.
De buitenkant van vermijden kan kil ogen — een onderwerp dat altijd 'later' wordt, een opmerking die wordt afgekapt, een gesprek dat ineens over iets anders gaat. Maar wie het zelf doet weet beter: dit is geen koudheid. Het is precies de plek waar het ongemak het grootst is. Vermijden is een poging om uit een ervaring weg te bewegen die voelt alsof hij niet te dragen is.
In de hechtingstheorie van John Bowlby — later uitgewerkt voor volwassen relaties door Cindy Hazan en Phillip Shaver — wordt dit patroon gekoppeld aan een vermijdende hechtingsstijl. Iemand met deze stijl heeft vroeg in het leven geleerd dat emotionele behoeftes uiten niet beantwoord werd — of erger, gestraft. De aanpassing was: stop met uiten, maak jezelf zelfstandig, zoek niet naar nabijheid waar geen veiligheid is. Die strategie werkte toen. In een volwassen relatie wordt het een blokkade.
Verschillende onderzoeken — onder andere Levine & Heller in hun boek Attached — schatten dat ongeveer een kwart van de volwassenen een primair vermijdende hechtingsstijl heeft. Dat is geen 'fout aan jou'. Het is een geleerde overlevingsstrategie die in veel andere contexten waarschijnlijk nuttig is geweest.
Of vermijden zichtbaar wordt in een relatie hangt ervan af welke stijl je partner heeft. In de praktijk zie ik twee patronen die fundamenteel anders aanvoelen — en anders te behandelen zijn.
Wanneer één partner een ánxieuze (verlangende, zoekende) en de ander een vermijdende stijl heeft, ontstaat de bekendste relatie-dynamiek uit onderzoek: pursue-withdraw. De ene zoekt nabijheid (vragen, aandringen, contact opbouwen); de ander trekt zich terug (afhaken, zwijgen, ruimte nemen). Iedere beweging van de een versterkt de ander.
John Gottman heeft in decennia onderzoek deze cyclus aangewezen als één van de sterkste voorspellers van scheiding. Niet omdat de partners niet om elkaar geven, maar omdat de cyclus zichzelf onderhoudt: de zoekende voelt zich nooit gehoord, de vermijdende voelt zich nooit veilig genoeg om uit te komen.
Wanneer beide partners een vermijdende stijl hebben, ontstaat een heel andere relatie-vorm. Vanbuiten lijkt het rustig en harmonieus — weinig ruzie, weinig drama. Maar onder de oppervlakte ligt een ongeschreven afspraak: we hebben het niet over wat lastig is. Wat ontstaat is een soort wederzijds gedoogde stilte. Bij stress trekken beide partners zich terug (in werk, hobby, telefoon), en de relatie wordt steeds meer een naast-elkaar-leven dan een mét-elkaar-leven.
Het paradoxale: dit type stellen komt vaak láát in therapie. Omdat er geen acute crisis is, lijkt er geen reden om aan de bel te trekken. De aanleiding komt meestal van iets erbuiten — een verlies, een gezondheidsschok, een kind dat het huis uit gaat — waardoor ineens zichtbaar wordt hoe veel ondertussen niet meer gedeeld is.
Werken aan vermijdende communicatie is iets anders dan 'beter leren communiceren' in de zin van betere woorden vinden. Het werk zit op een dieper niveau: leren herkennen wat in je lichaam gebeurt op het moment dat je wegbeweegt — en daar staan, in plaats van weg te bewegen.
Voordat verandering mogelijk is, moet zichtbaar worden hoe het patroon werkt. Niet wie 'schuld' heeft, maar hoe de dans tussen jullie loopt. Vaak komt hier al een vorm van opluchting: het besef dat het patroon iets is dat jullie sámen doen, niet iets van één van jullie.
Het cruciale werk gebeurt in het moment dat iemand voelt: hier wil ik weg. We vertragen dan. Niet om iets uit te lokken, maar om het mogelijk te maken te benoemen wat er gebeurt — fysiek, emotioneel — zonder weg te bewegen. Dit is waar Emotionally Focused Therapy (Sue Johnson) zijn naam aan dankt: emoties als toegangspoort.
Wanneer een vermijdende partner één keer kan uitspreken wat er onder de stilte lag — en gehoord wordt zonder verwijt — verandert er iets dat met geen techniek te leren is. Het is een ervaring, geen oefening. Die ervaringen stapelen, en daarmee verandert de relatie van binnenuit.
Wat in de sessie ontstaat moet ook landen in dinsdagavond op de bank. We werken aan kleine, herhaalbare gewoontes — geen 'huiswerk' maar concrete handvatten die de nieuwe ervaring buiten de spreekkamer toegankelijk maken.
Eén van de belangrijkste bevindingen uit hechtingsonderzoek is het concept van earned secure attachment. Mary Main en collega's lieten zien dat mensen die opgegroeid waren met onveilige hechting later in het leven een veilige stijl kunnen ontwikkelen — niet door iets te repareren in het verleden, maar door nieuwe relationele ervaringen op te bouwen die anders zijn dan wat ze kenden.
Voor een vermijdende partner is dat enorme nieuws: je stijl is niet je lot. Een vermijdende hechtingsstijl is gevormd in een specifieke context — vaak een ouder die niet aanwezig of niet emotioneel beschikbaar kon zijn — en kan in een nieuwe context, met andere ervaringen, langzaam veranderen.
Dat is geen wonder en geen quick fix. Het is een proces dat zich uitstrekt over maanden tot jaren, en het gebeurt in relatie — niet alleen door zelfreflectie. Een goede therapeutische relatie of een veilige partner-relatie zijn de twee belangrijkste motoren. Vaak werkt het allebei tegelijk.
Een stel in begin dertig, een paar jaar samen. Beiden 'goed in op zichzelf staan', allebei behoorlijk zelfstandig opgegroeid. Hun aanmelding kwam omdat ze allebei vonden dat ze 'gesprekken vermeden' — en niet wisten hoe ze daar samen uit kwamen. Geen ruzie, geen drama, wel een groeiend gevoel dat ze nooit echt over wat ertoe deed praatten.
Wat ze in therapie ontdekten was niet dat één van hen 'het probleem' was, maar dat hun stijlen op elkaar inspeelden: zodra een gesprek emotioneel werd, schoten beiden in herkenbare ontwijking — niet uit kwade wil, maar uit oude veiligheid. Het werk lag in het vertragen op precies dat moment, en samen leren staan in iets dat ze beiden vroeger hadden geleerd te ontwijken. Het was geen techniek-werk. Het was een nieuwe gezamenlijke ervaring.
Dit voorbeeld illustreert een patroon en is niet gebaseerd op een specifieke casus.
Het patroon waarin lastige onderwerpen worden uitgesteld, omzeild of afgesloten — zwijgen, weglopen, overstappen op iets anders. Het is geen onverschilligheid maar een geleerde overlevingsstrategie, vaak ontstaan in een vroege omgeving waarin emotioneel uiten niet veilig was. In hechtingstheorie gekoppeld aan de avoidant attachment-stijl.
Ja. Onderzoekers spreken van earned secure attachment — een veilige hechtingsstijl die je later in het leven ontwikkelt, vaak via een veilige relatie of therapie. EFT is een van de methodes met sterk bewijs voor hechtingsverandering binnen een relatie.
Vanbuiten lijkt het rustig en harmonieus — weinig ruzie. Onder de oppervlakte ligt een ongeschreven afspraak: we hebben het niet over wat lastig is. Bij stress trekken beide partners zich terug, en de relatie wordt geleidelijk een naast-elkaar-leven. Dit type stellen komt vaak láát in therapie omdat er geen acute crisis is.
Hechtingswerk verloopt geleidelijk. Voor stellen waar vermijden de kernblokkade is, ligt het traject vaak tussen 10 en 14 sessies. De eerste 3-4 sessies zijn patroonherkenning, daarna komt het werk in de spreekkamer zelf — letterlijk leren staan in ongemak zonder weg te bewegen.
Relatietherapie werkt het best met beide partners aanwezig. Maar individuele therapie waarin je je eigen hechtingsstijl onderzoekt is ook waardevol — en kan zelfs de dynamiek in je relatie verschuiven zonder dat je partner meedoet. Wat helpt is met je partner in gesprek gaan over of een kennismakingsgesprek samen mogelijk is, eerst eens gewoon om te horen wat het inhoudt.
Een telefonische kennismaking van 30 minuten is gratis. We bespreken kort wat er speelt, ik vertel hoe ik werk en jullie weten of het past — vóór jullie iets boeken.